Rien ne va plus

Extreem geweld van jongeren houdt grote Franse steden al ruim een week in de ban. Aan verklaringen en zoeken naar oorzaken geen gebrek. Frankrijk is – in navolging van de VS – meer dan ooit een gespleten land. Eerder was er al de opstand van de “gilets jaunes” tegen het Parijse establishment. Vandaag komt de revolte van jongeren in de “banlieues” van grote steden. Andere achtergronden, maar vergelijkbare emoties.

​Enkele weken terug sprak ik met een bevriend ondernemer over wat de toekomst brengen zal. We hadden het over de aanslepende oorlog in Oekraïne, de spanningen tussen de VS en China, de economische recessie en de klimaatopwarming. “Allemaal belangrijk en bedreigend”, zei hij. “Maar waar ik mij het meest zorgen over maak, zijn de sociale spanningen in de maatschappij. De kloof tussen rijk en arm wordt groter dan ooit, of dat wordt althans zo aangevoeld. Ik hou ernstig rekening met een sociale revolte binnen enkele jaren”. Ik was een beetje verrast om deze analyse te horen uit de mond van een ondernemer. Maar de vrees van de man lijkt sneller dan verwacht bewaarheid te worden.
 
Woede ontstaat wanneer we worden geblokkeerd in het nastreven van een doel en/of het gevoelen hebben oneerlijk te worden behandeld, leert ons de psychologie. In zijn meest extreme vorm kan woede een van de gevaarlijkste emoties zijn en uitmonden in fysiek geweld. De primaire boodschap van woede is: "Ga uit de weg!" en communiceert alles van verontwaardiging (en daar is op zich niets fout mee), ontevredenheid (soms begrijpbaar) tot bedreigingen en geweldplegingen (niet acceptabel). Wie boos is, ervaart vaak ook angst over wat de toekomst zal brengen,  of misprijzen en zelfs walging tegenover vermeende vijanden. Zowel de “gilets jaunes” als de jongeren in de Franse voorsteden worden gedreven door deze giftige cocktail van woede, angst en walging van het heersende establishment.
 
 
En steeds meer slaan verbale uitingen van woede door in extreem fysiek geweld. Dat zagen we de voorbije jaren ook in de escalatie van het protest van de meest radicale vleugel van de klimaatbeweging: Extinction Rebellion. De woede die voordien doorklonk in de boodschappen van Greta Turnberg (“I want you to panic”) en in haar spoor de marsen van scholieren, heeft intussen plaats gemaakt voor acties om de openbare orde te verstoren, het “bewerken” van kunstwerken in musea, en bewust opgepakt te worden door de ordediensten. In Frankrijk worden militante ecologisten afgeschilderd als “écoterroristes”. Zelf vinden zij dat zijzelf het slachtoffer zijn van steeds meer beledigingen en verdachtmakingen, pogingen tot intimidatie en fysiek geweld.
 
En als het in Parijs regent dan druppelt het straks in de rest van Europa. 
In Nederland waarschuwde de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) dit voorjaar in een rapport voor de groei van anti-institutioneel extremisme. Het gaat om mensen die geloven dat de macht in handen is van een kwaadaardige elite bestaande uit politici, ambtenaren, ondernemers en media. Steeds vaker fantaseren deze radicale groepen op sociale media over het met geweld aan de kant zetten van deze elite. Ook in Frankrijk waren sociale media in het verleden, en vandaag, een brandversneller, letterlijk en figuurlijk zelfs.
 
Waar zal dit eindigen? Sociologen voorspellen in de media dat de geweldplegingen in de Franse steden binnen enkele dagen, misschien enkele weken, zullen voorbij zijn. Maar dat betekent geenszins dat de onderliggende frustratie, angst en woede zullen weggeëbd zijn. Ofwel slaagt het huidige systeem erin om zoveel emoties op een positieve en constructieve manier te kanaliseren, ofwel zal om de weeromstoot een tegenreactie volgen van de zwijgende meerderheid onder de bevolking. De roep om een autoritaire leider wordt door het geweld in de “banlieues” met de dag groter. 
 
Rien ne va plus.