Iedereen boer

Het boerenprotest in ons land bereikte afgelopen week een – voorlopig – hoogtepunt. Opvallend is de sympathie voor de boeren in brede lagen van de bevolking, tot zelfs het begrip voor de blokkades bij zowat 1 Vlaming op 2, luidens een enquête van Het Laatste Nieuws. Het boerenprotest gaat immers over veel meer dan strengere milieunormen. Het staat symbool voor een diep geworteld ongenoegen onder de bevolking. Velen voelen zich deze dagen een beetje boer.

In Nederland kreeg dat landelijke verzet in het voorjaar van 2023 ogenschijnlijk zelfs een breed maatschappelijk en politiek verlengstuk in de spectaculaire doorbraak van de BBB, de Boeren Burgerbeweging, bij de provinciale statenverkiezingen. Die partij scoorde hoog op het platteland, ver weg van de randstad en de achterkamertjes van Den Haag. Er regeert een groot gevoel van verwaarlozing door de politieke overheid, die te weinig heeft gedaan ‘om de economische situatie in mijn regio te verbeteren’, zo klonk het luid. 
 
De spalt die door de samenleving loopt, zou ook een geografisch verlengstuk hebben, zo wordt vaak vermoed. Dieseltractoren (en 4x4’s) van landelijke fermettebewoners botsen met de elektrische bakfietsen van stedelijke loftbewoners, zo observeerde de Belgische politicoloog Carl Devos, vorig jaar naar aanleiding van het boerenprotest tegen de invoering van een strengere aanpak van stikstof in de landbouw in Vlaanderen.
 
Maar die geografische splijtzwam zorgt maar voor de helft van het verhaal. Bij een diepgaandere ontleding van het succes van de BBB valt namelijk op dat de steden een derde van de BBB-stemmers leveren. De BBB is dan wel de partij van de landelijke gemeenten, maar toch ook van de randstedelijke gemeenten, zoals Almere, Alkmaar of Schiedam. De kloof binnen gebieden blijkt zelfs groter dan die tussen gebieden. Anders gezegd: er zijn wel globale verschillen tussen de randstad en de provincie, maar binnen die regio’s zijn de politieke verschillen groter. In een stad als Zwolle werd GroenLinks maar nipt groter dan de BBB. In Amersfoort eindigde de BBB als derde. In de stad is de inzet dan weer: parkeerplaatsen voor de deur of speelplaatsen voor de kinderen in de straat. 
 
Wie waren dan die verstedelijkte BBB-kiezers? Ook hier zijn er veel parallellen met België: het blijken vooral mensen aan de onderkant van de samenleving, vaker met een middeninkomen, bij wie de onzekerheid over de toekomst zich vertaalt in onvrede over hoe het eraan toegaat.
 
Kiezers die op BBB stemden, deden dat naar eigen zeggen vanwege stikstof, maar ook vanwege de vertrouwenskloof tussen burger en politiek. Per saldo is die proteststem uitgegroeid tot wat een commentaar in NRC formuleert als ‘een nieuwe politieke zuil in zichzelf’, met over de jaren heen (los van de partijpolitieke vertaalslag) een stabiele kiezersschare van zo’n 30 procent.
 
Dat was ook de lezing van het populaire boegbeeld en oprichter van BBB zelf, Caroline van der Plas. Het stikstofbeleid van de regering Rutte was een symbool geworden van een breder ongenoegen. ‘Burgers hebben het idee dat het beleid maar doordendert, zonder oog voor wat de mensen in het land er nou eigenlijk van vinden’, zegde ze in een interview met de krant De Tijd. Dat ongenoegen gaat op het platteland ook over het verdwijnen van basisvoorzieningen, zoals pinautomaten bijvoorbeeld, of de bus die er niet meer aankomt. Maar ook in het stedelijke gebied hebben veel mensen het gevoel dat ze niet serieus worden genomen en dat het allemaal veel te snel gaat. ‘Gewoon een normaal leven, in de zomer op vakantie met de caravan en een biertje drinken op het terras. Maar zodra ze aangeven dat ze het met bepaalde beslissingen oneens zijn, worden ze weggezet als tokkies.’ Tokkie is in Nederland de informele term voor een asociale persoon, de Nederlandse variant van Hilary Clintons ‘deplorables’ van enkele jaren geleden. Eind vorig jaar stemden zij massaal op de partij van de extreemrechtse Wilders.
 
Ook in ons land zijn er vele tokkies. Op de tractor, maar ook in de geblokkeerde wagens (en vrachtwagens) in een file, tot in de huiskamers voor de televisie elke avond. Een oplossing zoeken voor de grieven van de boeren zal een huzarenstuk zijn, het vertrouwen terugwinnen van brede lagen van de bevolking die zich evenzeer miskend voelen, zal een werk van heel lange adem zijn.

Dit is een herwerkt fragment uit mijn boek 'De toekomst is terug', verkrijgbaar in elke boekhandel.
Foto: Kendel Media via pixels.com