Waarom 2026 het nieuwe 1976 is

De voorbije dagen sneuvelden vele dagrecords uit die warme zomer van 1976. Plots staat die mythische zomer van toen weer voor ons: niet alleen als nostalgische vakantiefoto voor sommigen, maar als een voorbode van een mentale winter die voor de deur staat. Waarom 2026 wel eens het nieuwe 1976 kan zijn, en dat niet alleen omwille van de temperaturen.

​Voor mij was de zomer van 1976 de zomer van mijn eerste lief. Van Arms of Mary, van Sutherland Brothers & Quiver in de hitparade, als een dagdroom die eeuwig leek te duren. Van Lucien Van Impe die de Ronde van Frankrijk won, als laatste Belg tot vandaag. Van ijskoud water in voetbadjes om af te koelen, want airco’s voor thuis waren er nog lang niet. En de opwarming van de aarde was nog ver weg. Hitte was weer. Geen klimaat. Droogte was ongemak. Geen systeemcrisis. De zon was nog onschuldig. En die verschroeide rode huid zou zich vanzelf wel herstellen. En we verlangden vooral naar koelte en regen.

1976 was echter veel meer dan een uitzonderlijk warme zomer. Het was een scharniermoment. We worstelden sinds 1973 met de naweeën van de oorlog in het Midden-Oosten en de daaruit voortvloeiende energieschaarste. Olie was plots geen vanzelfsprekendheid meer. Energie werd duur. Groei werd brozer. De lange naoorlogse zomer van vooruitgang, koopkracht en stijgende welvaart begon barsten te vertonen. 'Les trends glorieuses', zoals Fransen dat graag poëtisch uitdrukten, waren voor goed voorbij. Ook al beseften velen dat op dat moment nog niet helemaal.

Na de zomer van 1976 zou niets nog hetzelfde zijn. Diezelfde zomer stonden in Londen jonge muzikanten op een podium die de angst voor de toekomst aan de kaak stelden. Hun naam: de Sex Pistols. Punk, en kort daarna new wave, waren geen muzikale voetnoot. Ze waren de soundtrack van een mentale winter die zich aandiende. Geen toekomst. No future. Niet als analyse, maar als schreeuw. De weg naar het stempellokaal was even later  geplaveid met universitaire diploma’s, klonk het in de volksmond. In de jaren die volgden werden hele economische sectoren weggemaaid, van steenkoolmijnen tot de staalindustrie. Niets zou nog zijn wat het was geweest.

Maar geschiedenis beweegt nooit in één richting. Terwijl in Londen de frustratie op het podium explodeerde (en even later ook bij ons), kiemde aan de andere kant van de oceaan, helemaal in het westen van de Verenigde Staten, een nieuwe technologische revolutie. De microprocessor maakte de weg vrij voor de personal computer. In een garage van een ouderlijk huis werd Apple Computer geboren. Technologie was niet langer een instrument van grote bedrijven of staten, maar een verlengstuk van het individu.

Daarin ligt de grote les van 1976:  het einde van een tijdperk én het begin van een nieuw. Een permacrisis doet mensen verdedigen wat ze hebben, maar zet anderen ertoe aan om te verkennen wat nog niet bestaat.

Vandaag zijn warme zomers al lang geen toeval meer. Energie is opnieuw geopolitiek. Economische onzekerheid keert terug. Jongeren staan opnieuw onder de druk van een toekomst die minder vanzelfsprekend lijkt dan voor hun ouders, of grootouders. Ik merkte het ook uit de mond van heelwat laatstejaarsstudenten aan de universiteit afgelopen week. En tegelijk staat met artificiële intelligentie opnieuw een technologie klaar die economie, werk, cultuur en macht grondig kan herschikken.

“History does not repeat itself, but it often rhymes”, wordt vaak aan Mark Twain toegeschreven. Zo gaat het ook met warme zomers en mentale winters. Misschien kijken we over vijftig jaar op deze zomer terug zoals we vandaag naar 1976 kijken. Als de zomer waarin we dachten dat het alleen maar warm was. Terwijl in werkelijkheid de toekomst al begon te zweten voor de winter die er stond aan te komen.

Dit is mijn laatste Kijk van dit seizoen. Geniet nog - met spreekwoordelijke mate -  van de warme zomer van 2026. En tot eind augustus.