Terug naar de jaren 1970

De verwijzingen naar de jaren 1970 zijn niet uit de lucht deze dagen: van de oorlog in het Midden-Oosten, over oplopende energieprijzen tot dreigende stagflatie, een uitzonderlijke combinatie van hoge inflatie, dalende groei en stijgende werkloosheid. Wat vertel je dan als ouder aan  je kinderen als ze vragen stellen over hun toekomst? 

Het overkwam me een paar jaar geleden op een avond in Luxemburg. Na afloop van mijn lezing over crisis en onzekerheid die later vorm kreeg in mijn boek ‘De toekomst is terug’  kwam een vrouw naar me toe. Veertiger, ondernemer, moeder van twee tienerdochters. Haar vraag was eenvoudig, maar sneed door alles heen: “Wat vertel ik mijn kinderen morgenochtend aan de ontbijttafel over het toekomstbeeld dat je zonet hebt geschetst?” 

Het is een vraag die bleef hangen en die brandend actueel is. We leven opnieuw in een tijdperk waarin onzekerheid geen uitzondering meer is, maar de regel. De vergelijking met de jaren zeventig dringt zich steeds vaker op. Ook toen werden gezinnen geconfronteerd met oliecrisissen, economische schokken en een gevoel dat de toekomst minder voorspelbaar werd. En toch - en dat vergeten we vaak - was het ook een periode van veerkracht, van aanpassing, van vooruitgang ondanks alles.

Dat was ook mijn eerste antwoord aan haar.

Ik vertelde haar dat ik zelf een tiener was in die periode. Dat de crisis toen niet tijdelijk was, maar jarenlang aanhield. Dat onzekerheid geen voorbijgaande fase was, maar een context waarin een hele generatie opgroeide. En dat we daar, ondanks alles, doorheen zijn geraakt.

“Dus, je hebt dat allemaal overleefd?”, vroeg ze opgelucht.

Het antwoord is ja. Maar het echte antwoord is complexer.

Wat vertel je kinderen in zulke tijden? Zeker niet dat alles vanzelf goed komt. Dat zou te eenvoudig zijn, en misschien zelfs misleidend. Maar evenmin dat de toekomst donker en gesloten is. Dat zou hen verlammen nog voor ze begonnen zijn.

Wat je wél kan meegeven, is een kompas.

Eerst en vooral: het besef dat er dingen zijn waar je geen controle over hebt. Grote geopolitieke verschuivingen, economische cycli, maatschappelijke spanningen - ze overkomen ons. Individueel, maar ook collectief. Dat inzicht is geen fatalisme, maar bevrijding. Het voorkomt dat we onze energie verspillen aan frustratie en machteloosheid.

Maar daar stopt het niet.

Er zijn ook tal van zaken waar we wél controle over hebben. En precies daar ligt de sleutel. Focus op wat je kan beïnvloeden: je opleiding, je vaardigheden, je relaties, je eerste stappen in de wereld. Investeer in wat dichtbij is, en tastbaar. Dat geeft houvast in een wereld die soms allesbehalve houvast biedt.

Het tweede wat je kinderen kan meegeven, is veerkracht. Jongeren zijn sterker dan we denken. Ze groeien op in een wereld die complexer is dan die van hun ouders, maar ze ontwikkelen ook nieuwe vaardigheden om daarmee om te gaan.

Het derde is misschien het meest onderschatte: blijf genieten. Blijf vieren. Het lijkt banaal, bijna naïef, maar het is essentieel. Want wie het vermogen verliest om het leven in het hier en nu te waarderen, verliest ook de energie om aan morgen te bouwen.

En tenslotte: blijf geloven in jezelf.

Niet blind, niet naïef, maar wel bewust. Geloven dat er in elke crisis ook kansen schuilen. Dat mensen naar elkaar kunnen toegroeien in moeilijke tijden. Dat vooruitgang geen rechte lijn is, maar een slingerbeweging, met terugval, maar ook met heropstanding.

Toen ik mijn antwoord gaf, zag ik de opluchting in haar ogen.

“Alles komt dan toch wel goed?”, vroeg ze.

Ik heb haar toen geen zekerheid gegeven. Want die bestaat niet. Niet vandaag, en ook niet morgen.

Maar dit weet ik wel: de toekomst is geen vaststaand gegeven. Ze is geen bestemming, maar een werkwoord. Ze ontstaat in wat we vandaag doen, in hoe we omgaan met onzekerheid, in welke keuzes we maken , voor onszelf en voor anderen.

Misschien is dat uiteindelijk het meest eerlijke antwoord dat we onze kinderen kunnen geven.

Niet dat alles goed komt. Maar dat zij mee bepalen wat goed kan worden.

Foto: gegenereerd met behulp van AI op basis van autoloze zondagen uit jaren 1970