Manosphere kiemt op school en werk

Haast nergens ter wereld zijn jongens er in tien jaar tijd sterker op achteruitgegaan als het om leesvaardigheid gaat en is de kloof tussen de genders zo sterk verder uitgediept als in Vlaanderen, zo berichtte De Standaard vorige vrijdag. De cijfers werpen een heel andere kijk op de zogenaamde manosphere. De vermeende cultuuroorlog tussen de geslachten is vooral een zaak van onderwijs én economie. Dringend tijd voor Hoofd, Hand en Hart in onderwijs en arbeidsmarkt.

Wie de opmars van de manosphere wil begrijpen, komt al snel terecht bij influencer Andrew Tate, antifeminisme, sociale media en de ruk naar rechts bij jonge mannen. In de Financial Times  legde datajournalist John Burn-Murdoch vorige maand evenwel een interessante laag onder het debat. Zijn conclusie is provocerend: het was niet het feminisme dat het traditionele model van de mannelijke kostwinner onderuit haalde. Het was de economie.

De afgelopen decennia verdwenen in het Westen miljoenen industriële en andere banen waarin mannen zonder hoger diploma een behoorlijk inkomen én maatschappelijke status konden verwerven. Tegelijk groeiden de kenniseconomie en de zorg- en dienstensector. Hoogopgeleide mannen vonden daarin doorgaans hun weg. Vrouwen eveneens, mede doordat zij hun onderwijsachterstand spectaculair inhaalden. Of zelfs mannen het nakijken gaven. Zoals in Vlaanderen.

Maar één groep bleef relatief achter: lager opgeleide mannen. En precies daar lijkt de voedingsbodem voor de manosphere het vruchtbaarst. Niet omdat vrouwen het noodzakelijk slechter moeten krijgen, maar omdat deze mannen ervaren dat hun eigen positie tegenover vrouwen verslechtert. Het gaat dus niet alleen om absoluut inkomen. Het gaat om relatieve status. En die manifesteert zich al op de schoolbanken.

Die tendens is ook merkbaar in het Vlaamse onderwijs. In het algemeen secundair onderwijs zitten in de laatste twee jaren 8.100 meer meisjes dan jongens (op 51.000 leerlingen), in het bso zitten 5.400 meer jongens (op 38.000). Die genderverschillen zijn in tien jaar tijd toegenomen, blijkt uit cijfers van het Vlaamse ministerie van Onderwijs, waarover De Standaard vorige vrijdag berichtte. 

Dat doet denken aan de Britse journalist en auteur David Goodhart en zijn boek Head, Hand, Heart. Goodhart onderscheidt drie soorten menselijke vaardigheden. Hoofd staat voor cognitief en analytisch werk, Hand voor praktisch en technisch vakmanschap en Hart voor zorg, empathie en menselijke relaties. Onze samenleving is volgens hem de voorbije decennia vooral Hoofd gaan belonen: diploma’s, kennis en abstracte intelligentie kregen meer status en vaak ook meer geld. Hand en Hart werden relatief ondergewaardeerd.

Die evolutie heeft  - al dan niet ongewild - een opvallende genderdimensie. Vrouwen hebben massaal de sprong naar Hoofd gemaakt. Ze gingen studeren en betraden beroepen die vroeger vooral door mannen werden uitgeoefend. Denk bijvoorbeeld aan geneeskunde, marketing of juridische beroepen. Maar de omgekeerde beweging kwam veel minder op gang. Mannen, en vooral lager opgeleide mannen, maakten veel minder de overstap naar de groeiende Hart-economie van zorg, onderwijs en dienstverlening. Tegelijk verdween net veel van hun traditionele handenarbeid door globalisering, automatisering en de-industrialisering.

Zo wordt een cultureel conflict ook een economisch conflict. Want wanneer werk verdwijnt, verdwijnt meer dan inkomen. Werk verschaft ook identiteit, eigenwaarde en status. Zeker wanneer generaties mannen zijn opgegroeid met het idee dat hun maatschappelijke waarde samenhangt met hun vermogen om iets te maken, een gezin te onderhouden en economisch zelfstandig te zijn.

De manosphere biedt daarvoor een verleidelijk alternatief verhaal. Niet de economie heeft je positie aangetast, klinkt het daar, maar de vrouwen, het feminisme of de elite. Het is een te eenvoudig antwoord op een complexe verandering dat evenwel steeds meer ingang vindt bij jonge mannen. Ook in onze contreien.

Dat maakt het probleem niet minder reëel. Integendeel. Wie de aantrekkingskracht van de manosphere wil verminderen, zal meer moeten doen dan Andrew Tate van TikTok weren of jonge mannen vertellen dat hun ideeën verkeerd zijn.

We moeten opnieuw maatschappelijke en economische waardigheid creëren voor Hoofd, Hand én Hart. Technische beroepen herwaarderen. Vakmanschap beter betalen. Jongens beter voorbereiden op een arbeidsmarkt waarin sociale en relationele vaardigheden minstens zo belangrijk worden als fysieke kracht. En dat meer dan ooit. in een wereld waarin AI morgen het verschil zal maken.
Die opdracht begint al op jonge leeftijd, op de schoolbanken. Want het onderwijs van vandaag is nog steeds de springplank naar de arbeidsmarkt van morgen. Ook in Vlaanderen.