Een man of een beer?

De vraag deed al langer de ronde op sociale media, maar ze hing ook boven een recente reportage van Christophe Deborsu op RTL: wie komen vrouwen liever tegen in een donker bos, een man of een beer? Het antwoord is even pijnlijk als onthullend: vele vrouwen kiezen voor de beer. Niet omdat de beer ongevaarlijk is. Wel omdat zijn gevaar voorspelbaar is.

In de reportage ‘Hommes, femmes: la rupture’ onderzoekt Deborsu de groeiende kloof tussen vrouwen en mannen. We zien vrouwen die zich blijven verzetten tegen hardnekkige stereotypes. We horen mannen die zich miskend, bedreigd of zelfs afgewezen voelen. De reportage gaat over koppels, over consent, over rollenpatronen, over macht en over het groeiende wantrouwen tussen beide seksen. “Mannen zien ons als minderwaardig en als objecten. De man voelt zich superieur aan de vrouw”, klinkt het bij een jonge vrouw. Het taalgebruik van de mannen tegenover vrouwen is niet veel beter. “Voor mij hoort een vrouw in de keuken te werken”, zegt een man in de vijftig. 

Voor wie mijn recente boeken heeft gelezen, kan dit geen verrassing zijn. In tijden van permacrisis beweegt een samenleving zelden in een rechte lijn vooruit. Angst voedt de reflex van bescherming. Onzekerheid maakt mensen minder open en minder verbonden. En in die mentale winter keren oude ordebeelden sneller terug dan we denken: de sterke man, het traditionele gezin, de klassiek rollen, de vrouw die zogezegd te ver is gegaan, de man die zijn plaats kwijt is. De ‘trad wifes’ zijn meer dan een fenomeen op sociale media. Ze zijn onder ons.

Dat wijst op de stille terugkeer van het patriarchaat. Niet altijd luid. Niet altijd expliciet. Niet altijd met de vuist op tafel. Soms verpakt als grap. Soms als nostalgie. Soms als zogenaamd gezond verstand. Soms als ressentiment: het is nu toch genoeg geweest. Precies dat sentiment wordt vandaag meetbaar.
Uit recent onderzoek van Ipsos, in samenwerking met het Global Institute for Women’s Leadership van King’s College London, blijkt dat 46 procent van de Belgen vindt dat ons land ver genoeg is gegaan in het geven van gelijke rechten aan vrouwen. In 2019 was dat nog 38 procent. Dat is dus een  significante stijging met 8 procentpunten op amper zeven jaar. Onder mannen gaat zelfs 53 procent akkoord met die stelling. Maar ook 40 procent van de vrouwen is die mening toegedaan.

Dat cijfer zegt niet alleen iets over gendergelijkheid. Het zegt iets over de tijdgeest. Rechten die gisteren nog als vooruitgang golden, worden vandaag door een groeiende groep ervaren als verlies. Emancipatie wordt hervertaald als bedreiging. Gelijkheid wordt gelezen als achteruitstelling. De ladder waarop vrouwen hoger klimmen, lijkt voor sommige mannen plots een ladder waarop zij zelf naar beneden vallen.

Daarom is de reportage van Deborsu relevant. Niet omdat ze een exotisch conflict toont tussen mannen en vrouwen. Wel omdat ze de breuklijn blootlegt van een samenleving die niet goed weet hoe ze met verandering moet omgaan. De vraag is niet of vrouwen te veel ruimte hebben gekregen. De vraag is waarom zoveel mannen het gevoel hebben dat ruimte delen hetzelfde is als ruimte verliezen.

De uitweg ligt niet in een nieuwe loopgravenoorlog. Gelijkheid is geen vrouwenzaak alleen. Ze is ook een mannenzaak. Mannen moeten mee aan tafel, niet als verdachten, maar als bondgenoten van vrouwen. Niet om oude privileges te verdedigen, maar om een nieuwe vorm van mannelijkheid te helpen bouwen: sterker omdat ze minder bang is, vrijer omdat ze niet voortdurend moet overheersen.
​
De beer in het bos is uiteindelijk niet het probleem. Het probleem is dat te veel vrouwen begrijpen waarom hij voor sommigen veiliger voelt dan een man. Dat zou mannen niet moeten beledigen. Het zou hen wakker moeten schudden.

Foto: screenshot reportage RTL, via Hln.be