De kat, gemberthee en het frietkot

Wie de actualiteit volgt, ziet het elke dag: politiek schuift steeds verder op richting spektakel. De vorm wint van de inhoud, de anekdote verdringt de analyse, en media versterken de trend omdat herkenbare beelden nu eenmaal beter scoren dan complexe dossiers. Wat ooit begon als een randfenomeen, is intussen uitgegroeid tot een structurele verschuiving in onze politieke cultuur. En dat zou ons zorgen moeten baren.

Kat Maximus: vertedering als politieke taal
Een treffend voorbeeld is de introductie van Maximus, de kat van de Eerste Minister. HLN schreef dat de kat “zegt wat Bart De Wever zich niet kan permitteren” en noemde de zet tegelijkertijd “grappig én politiek geniaal”. Volgens de website van VRT is Maximus zelfs uitgegroeid tot ‘buikspreker van de premier’. De kat werd niet alleen een sympathieke gimmick, maar ook een personage in het politieke verhaal.
De essentie: terwijl de pers over de begroting, de moeilijke politieke evenwichten of de institutionele breuklijnen veel minder langdurig berichtte, gingen foto’s van Maximus viraal. Het beeld van een spinnende kat in de Wetstraat 16 haalde meer views en shares dan menige beleidsmaatregel.
Politiek wordt zo vertaald naar huiselijkheid en vertedering. Het menselijke detail overschaduwt het inhoudelijke dossier.
Gemberthee als hoofdrolspeler in een filibuster
Nog pregnanter was de marathoninterventie van oppositieleider Vincent Van Quickenborne. Wat op zich een democratisch instrument is — langdurig spreken om een proces te vertragen — werd in de media vooral een verhaal over uithouding, karakter en, jawel, gemberthee.
HLN reconstrueerde het “van minuut tot minuut” en benadrukte hoe “ze geërgerd zaten te wachten tot hij zou kraken”, terwijl Van Quickenborne dankzij gemberthee en discipline overeind bleef. De inhoud  - waarom hij sprak, wat op het spel stond, welke argumenten hij bracht  - kreeg aanzienlijk minder aandacht dan het heldenverhaal van de mens die “45 uur blijft doorgaan op gemberthee”.
Een warme drank als dramaturgisch element: het politieke debat werd een sportwedstrijd.
Intussen in het frietkot
Zelfs de prijs van een pakje frieten heeft vandaag politieke betekenis. De regering besliste afgelopen week om de BTW op een pakje friet te verhogen van 6 naar 12 procent. De friet en het frietkot werden zo ongevraagd het hoofdthema van zowel meerderheid als oppositie in het kamerdebat over de begroting. Zelfs vice-premier Frank Vandenbroucke outte zich als een volleerd ervaringsdeskundige. Hij was er vorige week nog langs geweest, liet hij weten in het parlementaire halfrond, met de televisiecamera’s in aanslag. En de BTW-verhoging zal ons amper 25 cent kosten, zo rekende hij de parlementsleden, en de kijkers, voor.  
Het verraadt een strategie van politici die via hun “favoriete frituur” of dagelijkse gewoontes een verhaal van herkenbaarheid creëren. De frietprijs wordt dan niet alleen een economisch signaal, maar ook een culturele kapstok: een anekdote die de politieke complexiteit terugbrengt tot iets tastbaars en menselijks.
​
Een internationale trend
Wat we hier zien, past in een bredere, internationale verschuiving. De Groene Amsterdammer analyseerde recent hoe de Nederlandse verkiezingscampagne van dit najaar vooral draaide rond choreografie, sfeerbeelden en personalisering. Kandidaat-politici worden gecast als personages: wie heeft de juiste vibe, de juiste stijl, de juiste spontane foto?
Verkiezingen werden een televisiespektakel waarin uitstraling, vibe en persoonlijke performance zwaarder wogen dan concrete voorstellen. Talkshows fungeerden als arena’s waar lijsttrekkers beoordeeld werden op hun glimlach, hun ‘energie’ en hun oneliners, meer dan op hun standpunten. Rob Jetten werd zo het boegbeeld van de nieuwe personaliseringsgolf: zijn optimistische toon en vriendelijke ontvangst in de studio’s bepaalden het verhaal, niet zijn beleidsplannen.
De media versterkten dit mechanisme door voortdurend in te zoomen op peilingen, winnaars en verliezers, en door fragmenten eindeloos te herhalen. Politiek werd zo infotainment: een spel van imago, momentum en emotie. De gevolgde logica was helder: wie het beeld beheerst, bepaalt het debat – zelfs wanneer de inhoud uit beeld verdwijnt.
In de Verenigde Staten weet Donald Trump al langer dat politiek vooral performance is.  Zijn rallies zijn opgebouwd als shows, zijn communicatie is slogan-gedreven en zijn media optredden is ontworpen om maximale aandacht te genereren, los van inhoudelijke correctheid of diepgang. 

Waarom stijl het overneemt van inhoud
Achter deze verschuiving schuilen drie fundamentele drijfveren:

1. Aandacht als schaarse grondstof
   Katten, thee en friet scoren beter in de attention economy dan begrotingstekorten of energiebeleid, op sociale media, maar steeds meer ook op TV.
2. Emotionele honger in tijden van onzekerheid
   Mensen zoeken houvast in herkenbare microverhalen, niet in ondoorgrondelijke macroproblemen. Een kat, gemberthee en een pakje friet zijn tastbaarder en meer dichtbij dan de abstracte wereld van begrotingstekorten en overheidsschulden.
3. Medialogica die eenvoud beloont
   Visuele, deelbare, anekdotische elementen krijgen automatisch meer schermtijd dan complexe argumentatie.

De prijs die we betalen
Maar er is ook een schaduwzijde.

• Het publieke debat verarmt.
  Wanneer anekdotes centraal staan, wordt nuance weggefilterd. We krijgen snack-politiek: snel, licht, maar weinig voedzaam. Complexe thema’s verdwijnen uit beeld omdat ze moeilijk te verpakken zijn.
• Emotie verdringt redelijkheid.
  Symboliek polariseert sneller dan argumenten die wegen en afwegen. Emoties voeden de polarisering in de samenleving op een ogenblik dat  alleen samenwerking – boven de partijgrenzen heen – ons vooruit kan helpen.
• Korte termijn wint van lange termijn.
  Politici reageren op wat  ‘instant’ werkt’ niet per se op wat structureel nodig is op de lange termijn. Wanneer de waan van de dag domineert, blijft er geen tijd om werk te maken van de toekomst. Ook tot frustratie van vice-premier Vandenbroucke afgelopen week in het parlementaire halfrond.

Een pleidooi voor verdieping
Dit alles betekent niet dat politiek geen menselijke kant mag tonen. Het betekent wél dat we de menselijke anekdotes niet mogen verheffen tot het volledige verhaal. De kat mag bestaan — maar ze mag geen beleidsverklaring vervangen. De gemberthee mag genoemd worden — maar niet het inhoudelijke punt overschaduwen. Friet mag een symbool zijn — maar geen politiek kompas.
We hebben nood aan politiek die zich niet laat reduceren tot details, maar teruggrijpt naar argumenten, keuzes en consequenties.
Stijl mag verleiden. Maar inhoud moet leiden. In een tijd van permacrisis is dat meer dan een wens,  het is een democratische opdracht.