AI reglementeren, voor het te laat is

De bekende econoom Geert Noels slaakte vorige week een noodkreet.  Zonder zijn medeweten werd hij  “opgevoerd” in een frauduleuze promotievideo op sociale media voor cryptobeleggingen. De beelden waren zo realistisch dat argeloze burgers erin zouden kunnen trappen. De video werd gegenereerd door een criminele organisatie en roept een prangende vraag op: wat kunnen we hiertegen doen? Het antwoord begint met het besef dat we dringend nood hebben aan duidelijke regels en grenzen voor artificiële intelligentie (AI).

We staan immers op de drempel van een nieuw tijdperk waarin AI niet langer toekomstmuziek is, maar een ontwrichtende kracht die zich al diep in onze samenleving heeft genesteld. Van generatieve AI tot zelflerende algoritmes: de technologie ontwikkelt zich sneller dan de regelgeving haar kan bijbenen. Wat begon als een ingenieuze tool om repetitieve taken te verlichten, dreigt nu ons publieke debat, onze privacy en zelfs onze democratische orde te ondermijnen.

Want AI is niet neutraal. Elk algoritme weerspiegelt de voorkeuren, blinde vlekken en doelstellingen van zijn makers. Vandaag zien we al hoe AI gezichtsherkenning gebruikt op discriminerende wijze, vrouwen benadeelt bij sollicitaties of desinformatie versterkt op sociale media. Zonder duidelijke spelregels dreigt AI niet alleen ongelijkheid te bestendigen, maar ook onze maatschappelijke normen uit te hollen. Wat niet gereguleerd wordt, wordt vroeg of laat gemonopoliseerd – door techreuzen en steeds meer door malafide actoren.

Daarom is het positief dat Europa met de AI Act wereldwijd het voortouw neemt. Het is een eerste poging om een ethisch kompas te installeren in een domein dat tot voor kort een juridische woestijn was. Maar Europa staat hierin grotendeels alleen. In de VS en China overheerst respectievelijk de logica van de vrije markt en staatscontrole, met weinig ruimte voor publieke verantwoordelijkheid of burgerrechten. Een gevoelen van machteloosheid overheerst bij gedupeerden, zoals Geert Noels, en vele andere Bekende Vlamingen met hem. Sociale mediaplatformen wassen intussen hun handen in onschuld, zoals ze dat in het verleden bij herhaling hebben gedaan wanneer ze in opspraak kwamen. Een gevaarlijke machtsconcentratie krijgt meer en meer vorm, zoals Isabel Albers van de krant De Tijd aanklaagde in een commentaar, zelf ook voorwerp van oplichters.

Reglementering is geen rem op innovatie. Integendeel: duidelijke spelregels kunnen net het vertrouwen van burgers en bedrijven versterken, en zo een gezond ecosysteem van verantwoorde AI doen groeien. Zonder verkeersregels geen veilige snelweg. Zonder normen geen duurzame vooruitgang. De roep om regels klinkt ook binnen de sector. De “godfather” van AI, Geoffrey Hinton, trekt al enkele jaren aan de alarmbel.  Maar ook Sam Altman (OpenAI) waarschuwt intussen voor de risico’s van onbeheersbare AI. Als zelfs de uitvinders oproepen tot grenzen, moeten we als samenleving luisteren.

Wat op het spel staat, is niet louter technologische beheersing, maar moreel leiderschap. Regels zijn geen doel op zich, maar een manier om technologie in te bedden in onze democratische waarden. Het gaat over wie controle heeft over beslissingen die ons leven beïnvloeden. Over de transparantie van systemen die oordelen vellen over onze gezondheid, werk of veiligheid. En over de fundamentele vraag: willen we een toekomst waarin technologie de mens dient, of omgekeerd?

De deepfake van Geert Noels – en ander BV's - is geen incident, maar een waarschuwing. De tijd van vrijblijvendheid is voorbij. De toekomst stopt niet — en het is aan ons om haar in goede banen te leiden.